PAPDA

Imprim, le partir du site de la PAPDA: www.papda.org
Rfrence: http://www.papda.org/article.php3?id_article=35

Ak COTONOU : yon lt kad koperasyon ant Inyon Ewopeyn ak peyi Afrik - Karayib - Pasifik (ACP) yo

Post le 16 novembre 2005 par Administrateur

Ecrit le 20 novembre 2003

Istwa relasyon ant Inyon Ewopeyn ak peyi ACP (Afrik-Karayib-Pasifik) yo pran yon lt dimansyon depi lane 2000 ak siyati ak yo rele " COTONOU " an. Kd ki mare 2 pati sa yo (Inyon Ewopeyn ak peyi ACP yo) chita depi lane 1975 sou baz Konvansyon Lome yo, se yon asp enptan nan politik koperasyon pou devlpman Inyon Ewopeyn nan kad koperasyon ekstn li.

L nou konsidere tout gwo evnman kap boulvse lemonn, chanjman sosyo-ekonomik ak politik kap ft nan peyi ACP yo, lamiz kap gaye k li toupatou, enstabilite ak konfli kap eklate nan tout kwen sou lat ki se konsekans dirk pwoblm sa yo, Inyon Ewopeyn te kw li te enptan pou li te redefini md koperasyon li ak lt peyi pv yo (ACP) pou li te kap ajiste li ak sitiyasyon yap viv chak jou.

L nou gade kouman listwa relasyon Inyon Ewopeyn ak peyi ACP yo ap evolye, nou kapab di gen plizy etap ladan li ki pran an kont kouman sosyete sa yo ap chanje epi kouman pou konstwi yon patenarya solid ki kapab pmt echanj ft pi fasil ant 2 pati yo.

San nou pa konsidere Konvansyon Yaounde yo (1963-1975) ki te plis yon koperasyon ant Inyon an ak peyi afriken yo, nou pral eseye f yo ti rezime sou ak Lome yo (Lome 1, 2, 3, 4). Soti Lome 1 pou rive Lome 3 : Yon koperasyon Ekonomik

Konvansyon Lome 1 an te siyen nan lane 1975 apre yon evalyasyon koperasyon kite genyen pandan plizy lane ak peyi Lafrik yo epi ak volonte pou louvri koperasyon sa ak lt peyi nan lt kontinan ki vin konstitiye yon gwoup ki rele Afrik-Karayib-Pasifik (ACP) kite gen ladan li 46 peyi nan moman an. Ak sa a siyen nan yon moman kote te gen gwo kriz onovo entnasyonal tankou "Lag fwad", kriz petwl (Premye chk petwolye).

Twa premye konvansyon Lome yo te siyen ant peyi nan tout zn epi tout system politik : kapitalis - kominis oubyen gwoup non-aliye. Se te yon bl okazyon pou pmt yon chita pale ant tout sistm ki pat gen menm vizyon sa yo.

Se ak Lome 1 an ki pral favorize kreyasyon gwoup ACP a apati Ak Georgetown (1975) kite kreye yon Sekretarya jeneral pou antite sa epi ak Lome a pral chita sou yon mod devlpman N-Sid ki gen pou baz patenarya ak solidarite. Ak a pral, sou plan komsyal, pmt peyi ACP yo benefisye yon seri preferans non-resipwk pou l yap voye vann machandiz nan Konsy Ekonomik Ewopeyn (sa yo rele jodia Inyon Ewopeyn nan).

Se Konvansyon Lome sa yo ki mete an plas Stabex la ki se yon sistm pou finanse defisi peyi ACP yo f nan rest eksptasyon yo akz pri pwodui yap vann kap monte desann toutan. Nou te jwenn tou yon seri pwotokl ki te fasilite eksptasyon peyi ACP nan sa ki gen pou w ak sekt tankou sik, vyann bf, bannann. Lome 1 ak Lome 2 te konsakre tt yo pou finanse enfrastrikti ak pwogram agrikl.

Konvansyon Lome 1 a te siyen nan lane 1979 ak 58 peyi ACP. Se te preske menm bagay ak premye konvansyon ; men li menm li te kreye yon lt mekanis ki te preske menm bagay ak STABEX la ki rele SYSMIN (slman se te pou sekt mi-n li aplike).

Konvansyon Lome 3 te yon etap enptan nan devlpman relasyon ant Ewp ak lt peyi ACP yo. Li te siyen nan lane 1984 ant 10 peyi ewopeyen ak 65 ACP. Se Konvansyon sa a ki te mete an kesyon efikasite d pou devlpman epi ajoute asp politik la nan patenarya ant 2 pati yo. Konvansyon sa te bay priyorite ak devlpman ki chita sou otosifizans ak sekirite alimant, batay kont deztifikasyon ak sechrs. Finansman enfrastrikti yo te toujou kontinye tankou yon priyorite.

Lome 4 : Yon aksan sou Dwa Moun

Lome 4 te siyen nan lane 1989 ant 12 peyi nan Ewp la epi 68 peyi ACP ak yon kout je patikilye sou kesyon Dwa Moun ki tounen yon eleman kle nan relasyon 2 pati yo. Si lt konvansyon yo te siyen pou yon dire 5 lane, Lome 4 li menm te gen yon dire 10 lane ak posiblite pou gen kk chanjman apre evalyasyon premye 5 lane yo.

Se ak Lome 4 la, kontinan ewopeyen an pote soutyen li bay plan ajisteman estriktirl FMI-Bank Mondyal yo, menm si se ak kk ti nyans. Ak sa a te mete aksan sou diferans ki genyen ant ekonomi peyi ACP yo, f pwomosyon pou sekt prive ak enptans koperasyon rejyonal ki se yon etap pou rive nan entegrasyon rejyonal.

Nan lane 1995, evalyasyon Konvansyon Lome 4 la te pmt gen yon lt ak ki siyen ant 15 peyi ewopeyen ak 70 peyi ACP kote resp dwa moun, prensip demokratik ak yon Leta ki chita sou lalwa te konsidere tankou eleman ki gen anpil enptans kote si yo pa respekte, Inyon ewopeyn kapab sispann yon pati oubyen tout koperasyon ak yon peyi ACP.

Se apre evalyasyon sa a tou vin gen nesesite pou bati yon plan byen chapante ki dwe pran ankont bezwen men tou pfmans peyi ACP yo. Nan sans sa a, evalyat yo defini kk wl pou sosyete sivil kapab jwe nan pwosesis la sitou atrav koperasyon desantralize.

Ane 2000 la te make ekspirasyon (finisman) ak Lome 4 la e se te yon bon lokazyon pou Inyon Ewopeyn te remete an kesyon avni koperasyon li ak peyi ACP yo.

Nan lane 1996, Komisyon Ewopeyn lan te lanse yon pwosesis evalyasyon ak deba piblik ki te dwe fasilite diskisyon yo epi bay ase done pou ekri yon " Liv vt " ki rezime tout altnativ ak gwo preyokipasyon yon bann akt ki te patisipe nan pwosesis te genyen. Se sou baz travay Komisyon an, Inyon Ewopeyn pral chita pou lanse negosyasyon ki pral di ki sa ki dwe ft apre plis pase 40 lane koperasyon atrav ak Lome yo.

Negosyasyon yo te kmanse nan mwa sektanm 1998 pou yo te fini nan mwa fevriye 2000 kote ak ta pral siyen nan peyi Benin (Afrik). Se non vil kote li te siyen an, ak a pote : Ak COTONOU. Li te siyen jou ki te 23 jen 2000. Se yon ak ki siyen pou yon dire 20 lane ant 15 peyi ewopeyen ak 77 peyi ACP.

Dapre nouvo ak sa a, devlpman gen kd lonbrit mare ak politik epi mondyalizasyon pa gen dwa ap mete plis moun nan lamiz, nan inegalite oubyen mete moun dey nan sosyete a. Se vre pou f devlpman estrateji ekonomik yo enptan men dyalg politik gen anpil val tou. Nan kreye bon jan relasyon ant tout akt nan yon sosyete, anpil chanjman politik ak ekonomik kapab ft. Se sak f li enptan pou bay anpil enptans ak politik la. Ak COTONOU yo, bay yon plas enptan ak politik la pou fasilite dyalg ak konstasyon ant tout akt (Leta, sosyete sivil) pou pmt yo defini ansanm bon jan plan devlpman pou peyi kote yap evolye a. Menm jan an tou, pa gen okenn pwosesis devlpman ki kapab ft si nou pa asosye kouch defavorize yo ladan li. Se nan patisipe nan pwosesis sa yo, mas pv yo ap jwenn kapasite pou yo ganize tt yo epi bay dizon yo so usa ki ap pase nan anviwnman yo.

Rezime Ak COTONOU : Karakteristik

23 jen 2000 : Ak COTONOU an siyen ant Inyon Ewopeyn ak 77 peyi ACP

Ak a siyen pou yon kantite 20 lane kid we evalye chak 5 lane

Kantite lajan ki dispoze pou finanse tout travay pandan premye 5 lane yo se : 15,2 milya ewo. Non mekanis finansman an rele FED (Fon Ewopeyen pou Devlpman)

Ak a chita sou 4 wch dife (prensip) :

1) Tout patn yo egalego epi se peyi ACP yo menm ki gen pou defini pwp estrateji devlpman yo ;

2) Tout moun dwe patisipe : Se Leta ki pi gwo akt nan pwosesis la, men li dwe f tout bagay nan tt kole ak sosyete sivil, sekt prive ak pouvwa lokal yo ;

3) Dyalg ak angajman tout moun (tankou respekte Dwa Moun)

4) Tout peyi yo pa gen menm kapasite (diferans) epi yo pa nan menm zn (rejyonalizasyon) : fk yo konsidere tout sa ki pa menm ant tout peyi yo

Ak a gen 2 poto mitan :

-  Koperasyon : Ak prevwa finanse pwogram devlpman nan 3 gwo sekt :

a. Devlpman ekonomik : envestisman ak devlpman sekt prive, politik makwo-ekonomik, devlpman ekonomik nan chak sekt, tourism

b. Devlpman moun ak sosyal : kouvti, kalite epi jwenn svis debaz, fmasyon nan politik sosyal, pwogram ki gen pou w ak jen epi devlpman kiltirl... c. Entegrasyon rejyonal nan sa ki gen pou w ak transp, sante, anviwnman, elatriye.

Koperasyon an dwe chita sou yon Pwogram Endikatif Nasyonal ki gen ti non jwt li PIN kote sosyete sivil la dwe patisipe nan tout pwosesis pou rive ekri dokiman an epi f suivi li. PIN sa dwe de tanzantan ap revize sitou chak 5 lane.

-  Koms : Ak sa a pote gwo chanjman parap ak lt ki te la anvan yo : avantaj sou taks non-resipwk yo ap dispart nan lane 2007 ; se yon seri ak ki ft nan negosyasyon koumanse mwa sektanm 2002 ki pral ranplase yo. Ak a kreye tou sa yo rele APER (Ak patenarya ekonomik rejyonal) ki dwe tonbe daplon ak rg OMC yo. Ak a egzije pou kreye zn bary lib (lib echanj). Sistm Stabex ak Sysmin yo ap dispart. Sa vle di pap gen finansman ank pou defisi peyizan yo f akz pri yo kap monte desann sou mache entnasyonal la.

Ak COTONOU : Kritik

1. Ak COTONOU an montre kouman gen yon gwo diferans ant Inyon Ewopeyn ak peyi ACP yo. Inyon Ewopeyn ki posede tout resous enstitisyonl ak ekonomik ki lontan pi gwo pase peyi ACP yo, peze anpil nan balans la pou f ak a vin nan avantaj li. Ak COTONOU an se rezilta yon travay gwo ponyt Inyon Ewopeyn f.

2. Ak COTONOU an montre kouman bagay chanje ntale : Soti nan devlpman dirab nan dwa granmoun peyi yo kounye a noun an doktrin kote se mache a ki ap kontwole kwasans la. Sa montre kouman yo vin dak ak tout dezekilib ki genyen nan boukantaj ant peyi yo. Yo enpoze peyi ACP yo tout rg finans ak komsyal entnasyonal yo :
-  Atik 41 ak a : oblije peyi ACP yo mete an aplikasyon AGCS (Ak Jeneral sou Koms ak Svis) ; AGCS la se yon mekanis ki prevwa privatizasyon piti piti tout svis nan peyi ACP menm svis piblik tankou Edikasyon, lasante, dlo, elatriye.
-  Atik 46 la : oblije peyi ACP yo mete an aplikasyon ADPIC (Ak sou Dwa pwopriyete Entelektyl ki gen pou w ak Koms). ADPIC la se yon zouti ki pmt peyi rich yo kontwole tout resous natirl yon ti peyi pv san yo pa vin okipe peyi a. Stifika yon enpoze pou itilize resous sa yo sifi pou kontwole yo.
-  Atik 67 la : oblije peyi ACP yo pou yo respekte Plan lanm (Plan Ajisteman Estriktirl) FMI yo.

Alske tout dispozisyon sa yo se nan enter ekonomik an finansye peyi rich yo kap f ak def anndan OMC, nan FMI ak nan Bank Mondyal. Nou ka w byen bilan "patenarya" ant peyi ACP ak Inyon Ewopeyn nan : Kantite machandiz Inyon Ewopeyn achte nan peyi sa yo soti nan 6,7% nan lane 1976 pou li desann 3% nan lane 1998. Sa vle di padan yap pale koperasyon ak boukantaj, yap mete plis bary pou yo achte mwens lacar peyi ACP yo epi peyi sa yo ap achte plis lakay yo.

3. Fason yo dekoupe yon manny gwo ponyt tritwa peyi ACP yo pa koresponn ak reyalite ganizasyon rejyonal ki deja egziste nan zn sa yo.

4. Ak COTONOU an pa kesyone tout mekanis peyi ewopeyen mete anplas pou pwoteje mache ak tritwa lakay yo kont tout sa kap soti nan peyi ACP yo.

Ak COTONOU yo sanble tt koupe ak pitit Ak Marrakech yo kite siyen nan lane 1994 ki te kreye OMC ak tout kondisyon pou li fonksyone apre Negosyasyon Uruguay yo. Nou jwenn ladan yo :
-  Menm konfyans non teori ki ap bat bravo pou politik bary lib (Lib echanj)
-  Menm konfyans san gade dy nan sekt prive
-  Menm volante pou redui pouvwa Leta epi mete yon fren nan dwa granmoun pp yo
-  Menm visin nan fason pou yo panche balans la anfav peyi rich yo (N/Sid)
-  Menm viszyon pou ranfse rap rstavk (depandans) ant peyi rich yo ak tout lt peyi nan mond lan.

Ak COTONOU vin kraze tout mekanis solidarite ki te mete an plas pandan plis pase 40 lane ki sot pase yo ak ak Yaounde pou rive nan Konvansyon Lome yo. Ewopeyen yo vle jistifye tt yo paske yo retire tout avantaj ki te genyen ak Stabex - Sysmin l yo di se move rezilta peyi ACP bay epi yon seri fakt ki pwp ak peyi sa yo tankou : Lag sivil, move gouvnans, koripsyon, ...) epi tou enptans jiridik ak Marrakech yo genyen onivo entnasyonal.

Men defans sa a pa kenbe paske yo bliye :
-  Responsablite dirk peyi Inyon Ewopeyn yo ki mete anpil bary lakay yo ki vin lakz peyi ACP pa kap voye vann anpil machandiz lakay yo ;
-  Ed peyi Ewp yo konn bay la soti 0,37% PNB (Pwodui Nasyonal Bri) nan lane 1988 pou rive 0,23% nan lane 1998 ;
-  Konsekans Plan lanm FMI yo (Politik Ajisteman Estriktirl)
-  Konsekans Dt ekstn nan ki ap charye tout lajan ak resous peyi ACP yo pou pote nan peyi rich yo ;
-  Tm echanj yo (relasyon ant lajan yo) kap pdi val chak piplis nan desavantaj peyi ACP.

Anplis, peyi Ewp yo bliye wl Leta lakay yo ak antrepriz prive yo nan deklanche epi alimante lag sivil yo, konsekans kolonizasyon nan jesyon ansyn koloni yo epi ankourajman yo bay pou koripsyon. Yo lonje dwt sou moun ki kowonpi men yo pa menm gade moun kap ankouraje koripsyon an.

Ak COTONOU : Patisipasyon Sosyete sivil la

L nou konsidere atik 4, 5, 6, 7 ak COTONOU yo, nou w sosyete sivil la gen yon wl enptan pou li jwe nan defini Pwogram ak Estrateji devlpman peyi yo oubyen rejyon kote yap viv la. Men bagay sa oblije gen yon travay estriktirasyon an rezo ki ka reprezante sosyete sivil la malgre se yon pwosesis konplks ; epi yon lt kote fk gen transparans nan pwosesis Pwogramasyon an. Se pa yon batay nou kap di nou genyen davans, menm si gen kk eksperyans tankou Zimbabwe ak Benin ki montre pwosesis la kapab reyisi.

Yon bagay ki kl : pa gen yon sl modl. Chak peyi dwe jwenn resous ak konpetans neses ki kapab pmt li peze lo unan pwogramasyon estrateji devlpman li.

(JPG)

N.B N ap gen pou pibliye yon lt dokiman ki pral marye reyalite peyi d Ayiti ak ti peyizan pwodikt yo ak nouvo ak sa a.

Se Ricot Jean Pierre ki prepare dokiman sa a pou PAPDA



Fermer la fentre